NAMs rewolucjonizują ocenę bezpieczeństwa chemikaliów

• Strona główna
• Artykuły
• NAMs rewolucjonizują ocenę bezpieczeństwa chemikaliów

2026-06-02

NAMs to szeroki wachlarz technologii, metod i strategii naukowych, które pozwalają oceniać potencjalne zagrożenia chemikaliów: ich toksyczność, sposób narażenia i ryzyko i to bez konieczności przeprowadzania eksperymentów na zwierzętach laboratoryjnych lub przy ich znacznym ograniczeniu. Zamiast obserwować reakcje całego organizmu gryzoni lub królików, nowe metody koncentrują się na mechanizmach molekularnych i komórkowych, tzw. ścieżkach toksyczności.

W praktyce badacze analizują to, co dzieje się na poziomie genów, białek, metabolitów oraz interakcji między komórkami. Wykorzystują przy tym kombinację kilku podejść: testy in vitro na ludzkich komórkach, tkankach i organoidach, zaawansowane modelowanie komputerowe in silico oraz metody in chemico, w których substancje chemiczne są badane w bezpośrednich reakcjach chemicznych.

Szczególne nadzieje budzą modele 3D, takie jak organoidy i systemy „organów-na-chipie”, które symulują działanie całego narządu lub interakcje między różnymi organami. Równie dynamicznie rozwijają się metody obliczeniowe - od klasycznych modeli QSAR, przewidujących aktywność biologiczną na podstawie struktury cząsteczki, po zaawansowane modele farmakokinetyczne PBPK i algorytmy sztucznej inteligencji trenujące na ogromnych bazach danych.

Kluczowym elementem jest także podejście zintegrowane (IATA), które łączy wyniki z wielu źródeł, to jest danych laboratoryjnych, modelowania komputerowego oraz rzeczywistego narażenia człowieka, tworząc w ten sposób spójną „wagę dowodów”. Dzięki temu decyzje regulacyjne mogą być podejmowane bez polegania na pojedynczym teście na zwierzętach.

Zalety NAMs są znaczące. Przede wszystkim oferują znacznie większą relevancję dla człowieka, ponieważ bazują na ludzkich komórkach i tkankach, a nie na gryzoniach, których metabolizm często różni się od ludzkiego. Są też zdecydowanie szybsze i tańsze, co pozwala na przetestowanie znacznie większej liczby substancji chemicznych w krótszym czasie. Nie bez znaczenia pozostaje aspekt etyczny, gdyż NAMs wpisują się w zasadę 3R (Replacement, Reduction, Refinement).

Oczywiście nowe metody nie są jeszcze w stanie w pełni zastąpić testów na zwierzętach we wszystkich obszarach. Szczególnie trudne do odwzorowania pozostają złożone efekty długoterminowe, takie jak wpływ na rozwój płodu czy zachowanie. Dlatego w wielu regulacjach NAMs funkcjonują obecnie jako kluczowe wsparcie lub element strategii ważenia dowodów, a nie pełne zastępstwo.

laboratoriumtestyprawo